(रिमूव्हड फ्रॉम व्हॉट्सअॅप अ बिटर टेल ऑफ कास्ट अँड रिझर्व्हेशन टू पर्स्पेक्टिव्ह्स वन नेशन)
लेखक: पंकज रंगारी
प्रकार: सामाजिक थ्रिलर
शब्दसंख्या: अंदाजे ३४,०००
प्रकाशन: २८ डिसेंबर २०२५ रोजी नागपूर, महाराष्ट्र (भारत) येथे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे नातू भीमराव आंबेडकर यांच्या हस्ते प्रकाशित
संपर्क क्रमांक: +91 87671 52986
आजकालच्या डिजिटल संस्कृतीत आणि इंटरनेटच्या युगातील मैत्री, नात्यांचे धूसर होत जाणारे रंग, मतभेदांचे अनपेक्षित वादळ आणि सामाजिक वास्तव हे सर्व एका कथेत एकवटले की वाचकाला तिच्या विश्वात खेचून नेण्याची ताकद निर्माण होते. पंकज रंगारी यांचे “Removed From The WhatsApp A Bitter Tale Of Caste And Reservation Two Perspectives One Nation” हे पुस्तक अशाच गुंतागुंतीच्या भावविश्वाला स्पर्श करणारा नवा दीप प्रज्वलित करते.
शाळेतील जिवलग मित्रांच्या WhatsApp गटात उभ्या राहिलेल्या एका सर्वसामान्य वादातून सुरू होणारी ही कथा पुढे जाताना तरुणांच्या मनातील अस्वस्थता, त्यांच्या प्रश्नांची धग आणि आरक्षणासारख्या दीर्घकाळ पेटत राहिलेल्या सामाजिक विषयाचे अनेक स्तर उलगडते. लेखकाची शैली ताजी, धारदार आणि तरीही संवेदनशील दोन्ही बाजूंच्या विचारांना समान सन्मान देणारी आहे.
या कथनात कुठेही टोकाचा आग्रह नाही; उलट, तटस्थ आणि धर्मनिरपेक्ष दृष्टीकोनातून समाजाच्या आरशात आपल्यालाच पाहायला लावणारी एक शांत पण प्रभावी ताकद आहे. म्हणूनच हे पुस्तक केवळ वादाला वाचा फोडत नाही, तर संवादाला नवी दिशा देणारे साहित्यिक दस्तऐवज ठरते.
शीर्षकावरूनच पुस्तकाचा स्पष्ट आढावा देणारी ही कथा शाळकरी मित्रांच्या WhatsApp गटातून घडलेल्या प्रसंगावर आधारित आहे. देशभर आणि परदेशात विखुरलेले हे मित्र चोवीस वर्षांनंतर १९९७ नंतर डिजिटलरीत्या पुन्हा एकत्र आले, तेव्हा तो अनुभव जणू ‘टाइम कॅप्सूल’ उघडल्यासारखा होता. जुन्या आठवणींना उजाळा देत त्यांनी किशोरवयातील प्रेमकहाण्या, केस गळतीचे, वाढत्या वजनाचे विनोद, कौटुंबिक जीवनातील संघर्ष सगळे काही शेअर केले. वातावरण अगदी आनंदी होते.
पण एका सकाळी, गटातील एका सदस्याने शिक्षण आणि नोकरीतील जातीनिहाय आरक्षणाची खिल्ली उडवणारे संदेश पुढे पाठवले आणि क्षणात सगळे संतुलन ढासळले. त्या संध्याकाळपर्यंत ‘बंधुता’ या मूल्यावरच प्रश्नचिन्ह उभे राहिले जे की स्वातंत्र्य आणि समतेसह आपल्या संविधानाच्या प्रस्तावनेतील मूलभूत तत्त्व आहे.
या विषयावर झालेल्या वादातून नायकाचा वैचारिक प्रवास सुरू होतो आरक्षणाची संकल्पना समजून घेण्यापासून ते विरोधी मतांबद्दल करुणा आणि समज विकसित करण्यापर्यंत. शेवटी होणाऱ्या प्रत्यक्ष पुनर्मिलनात नायक घोषित करतो
“To friendship which is an ultimate affirmative action.”
ही थीम केवळ अनोखीच नाही, तर एका वास्तविक घटनेतून प्रेरित असल्यामुळे अधिक प्रभावी ठरते.
पुस्तकातील विविध पार्श्वभूमीची पात्रे, प्रश्नोत्तर पद्धती, वास्तव जीवनातील उदाहरणे आणि प्रत्येक भारतीयाला स्पर्श करणारी अनुभूती यामुळे हे पुस्तक केवळ वाचनापुरते मर्यादित राहत नाही, तर विचारांना चालना देणारा अनुभव बनते.
WhatsApp गटातील आठ सक्रिय सदस्य आणि अधूनमधून मतप्रदर्शन करणारे इतर काही या कथेत भेटतात. नायक NM आणि त्याचा मार्गदर्शक KK जो आंबेडकर, शिवाजी महाराज आणि सॉक्रेटिस यांच्या विचारसरणीचा असून आरक्षणाचा समर्थक आहे हे केंद्रस्थानी आहेत. KK या विषयावर संकल्पनात्मक स्पष्टता, आकडेवारी, संविधान आणि व्यवस्थेच्या उद्गात्यांच्या विचारांच्या आधारे चर्चा करतो.
नायक NM आरक्षणाच्या प्रश्नाकडे केवळ भावनिक नव्हे, तर अभ्यासू दृष्टीने पाहणारा, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांचा निष्ठावान अनुयायी म्हणून उभा राहतो. त्याचा स्वभाव आक्रमक आणि ठाम असला तरी तो तितकाच ऐकणारा, शिकण्याची तयारी ठेवणारा आणि स्वतःचे मत मांडताना अभ्यासपूर्ण संदर्भ देणारा आहे.
आरक्षणाच्या इतिहासाचा, त्यामागील सामाजिक वास्तवाचा आणि संविधाननिर्मात्यांच्या दूरदृष्टीचा सखोल अभ्यास करताना त्याला जाणवते की भारताचे लोकशाही स्वरूप टिकवण्यासाठी मैत्री, बंधुता, प्रेम, परस्पर आदर, मानवता, स्वातंत्र्य आणि समता ही मूल्ये अत्यावश्यक आहेत.
पुस्तकात संत परंपरेतील विचार संत दादू दयाल, संत राजा पिपा, गुरु नानक देव, मीराबाई इत्यादी यांची सांगड घालत सामाजिक समतेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी उलगडली आहे. ‘जातिविरहित माणूस’ ही कल्पना संस्कृतीत रुजल्यावरच ‘जातिविरहित नागरिक’ हा कायद्याचा विचार आकाराला आला, हे लेखक प्रभावीपणे मांडतो.
आरक्षणाविषयी समाजात फिरणारे ठराविक प्रश्न समतेचा अर्थ, गुणवत्तेवरील परिणाम, स्पर्धात्मकता, सामाजिक विभागणी आणि कालमर्यादा या सर्व मुद्द्यांची मांडणी लेखकाने तर्क, उदाहरणे आणि अनुभवांच्या आधारावर संतुलितपणे केली आहे.
हे पुस्तक वाचताना वाचकाला बौद्धिक आणि भावनिक असा दुहेरी अनुभव मिळतो. लेखकाची साधी, प्रवाही भाषा, पात्रांची प्रभावी मांडणी आणि संवेदनशील सामाजिक प्रश्नांवरील दृष्टिकोन यामुळे पुस्तकाला साहित्यिक मूल्य प्राप्त होते.
संविधान हा केवळ ग्रंथालयातील शोभेचा ग्रंथ नसून, देशाच्या प्रत्येक कोपऱ्यात शाळा, कार्यालये, कामगारांचे जीवन, घरगुती व्यवहार जिथे जिथे भारत जगतो, तिथे त्याची जिवंत उपस्थिती कशी आहे हे पुस्तक प्रभावीपणे दाखवते.
हे पुस्तक वाचकाला संवादाची कौशल्ये शिकवते नेमके प्रश्न विचारणे, अदृश्य विशेषाधिकार ओळखणे आणि मतभेद व्यक्त करतानाही सन्मान राखणे.
२५ डिसेंबर २०२५ रोजी नागपूर येथे झालेल्या सहाव्या आंतरराष्ट्रीय AIM Convocation मध्ये या पुस्तकाचे प्रकाशन अत्यंत प्रतिष्ठेने पार पडले. भीमराव आंबेडकर यांच्या हस्ते झालेले अनावरण हे पुस्तकाच्या वैचारिक गांभीर्याचे प्रतीक ठरते.
EURO World Publisher चे सुजीत मुर्माडे यांनी प्रकाशन प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावली.
लेखक पंकज रंगारी यांनी आपल्या पहिल्याच पुस्तकातून प्रभावी लेखनाची छाप पाडली आहे. अभियंता असलेल्या रंगारी यांनी विविध संकल्पना एकत्र गुंफत एक सशक्त सामाजिक कथा उभी केली आहे.
एकंदरीत, हे पुस्तक केवळ आरक्षण, जात किंवा सामाजिक न्यायावर भाष्य करत नाही; तर समकालीन भारताच्या बदलत्या सामाजिक संरचनेचे प्रामाणिक आणि अंतर्मुख चित्र उभे करते. संवाद, मतभेद, समज आणि बंधुता यांचा अर्थ नव्याने उलगडत हे पुस्तक वाचकाला विचार करण्यास भाग पाडते.
सामाजिक प्रश्नांकडे तटस्थ, संवेदनशील आणि चिकित्सक दृष्टीकोनातून पाहू इच्छिणाऱ्या प्रत्येक वाचकासाठी हे पुस्तक नक्कीच एक महत्त्वपूर्ण वाचन ठरते.
